ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΟΥΗΔΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ


ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΟΥΗΔΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ/ EN LITEN SPRÅKHISTORIA

Η σουηδική γλώσσα ανήκει στην οικογένεια των βόρειων γερμανικών γλωσσών, που περιλαμβάνει επίσης τα δανέζικα, νορβηγικά, ισλανδικά και τη φεροϊκή γλώσσα.

H ιστορία της σουηδικής γλώσσας

Αρχαία σκανδιναβικά και ρουνική σουηδική (urnordiskan och runsvenskan), 400 π.Χ.-1225 μ.Χ.

Τα αρχαία σκανδιναβικά (urnordiska) είναι η αρχαιότερη γλώσσα που υπάρχει στην Σκανδιναβία. Πριν από αυτά δεν διασώζεται κανένα γραπτό μνημείο, ώστε να ξέρουμε τι γλώσσα μιλούσαν στην ευρύτερη περιοχή. Δεν υπάρχουν πολλά γραπτά από την εποχή των αρχαίων σκανδιναβικών (urnordiska tiden), μόνο γύρω στα διακόσια. Αυτά που έχουν βρεθεί είναι χαραγμένα σε πέτρες, σε πλαγιές βουνών και σε φυλαχτά. Γράφτηκαν φυσικά πολλά περισσότερα, τα περισσότερα σε ξύλο μιας και ήταν πιο εύκολο να χαραχτούν εκεί παρά στην πέτρα. Δυστυχώς η διάβρωση και ο χρόνος κατέστρεψαν σχεδόν ό,τι είχε γραφτεί σε ξύλο. Τα αρχαία σκανδιναβικά αντικαταστάθηκαν από τα ρουνικά σουηδικά γύρω στο 800 μ.Χ., οπότε το ρουνικό αλφάβητο των 24 γραμμάτων αντικαταστάθηκε από ένα άλλο που είχε μόνο 16. Τα ευρήματα είναι πολύ περισσότερα, γύρω στις τρεις χιλιάδες ρουνικές επιγραφές βρέθηκαν μόνο στη Σουηδία.

Tο ρουνικό αλφάβητο των 16 γραμμάτων:

 sweed

 

Κλασικά και «παλιά» σουηδικά (klassisk och yngre fornsvenska), 1225-1526.

Κατά τον 12ο αιώνα υπολογίζεται ότι τελείωσε η περίοδος των ρουνικών σουηδικών και άρχισε η περίοδος των κλασικών παλιών σουηδικών. Ο εκχριστιανισμός της χώρας και η είσοδος των λατινικών μέσω της θρησκείας επηρέασε τη γλώσσα και την γραφή. Οι περισσότεροι έγραφαν στα λατινικά και η ρουνική γραφή έσβησε σιγά σιγά. Μέσω της λατινικής εισήχθησαν και πολλές ελληνικές λέξεις (biskop, ängel, skola, hierarki). Η μεγαλύτερη όμως επίδραση ήρθε από τα γερμανικά. Γερμανοί ιεραπόστολοι, επιχειρηματίες, τεχνίτες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στη Σουηδία αλλάζοντας ουσιαστικά την σουηδική γλώσσα.

Η παλιά σουηδική ήταν γραμματικά πολύ περίπλοκη. Οι λέξεις κλίνονταν σε διάφορες πτώσεις (ονομαστική, αιτιατική, γενική και δοτική), και υπήρχαν πολλές διαφορετικές μορφές ρήματος. Για τα ουσιαστικά υπήρχαν τρία γένη: αρσενικό, θηλυκό και ουδέτερο.

Εκείνη την περίοδο εισήχθησαν και πολλές γερμανικές λέξεις όπως, fönster (=παράθυρο), borg (=κάστρο), fru (=γυναίκα), hantverk (=βιοτεχνία), stad (=πόλη), borgmästare (=δήμαρχος), skomakare (=υποδηματοποιός). Οι Γερμανοί μετανάστες έμαθαν και οι ίδιοι τα σουηδικά, αλλά απλοποίησαν όλες τις δύσκολες καταλήξεις που υπήρχαν. Επειδή οι Γερμανοί, κυρίως στα αστικά κέντρα, ασκούσαν μεγάλη επιρροή στην τοπική κοινωνία, επηρέασαν και τους γηγενείς οι οποίοι υιοθέτησαν τον τρόπο ομιλίας τους, με αποτέλεσμα να μεταβληθεί η σουηδική γλώσσα. Έτσι:

  1. Το περίπλοκο κλιτικό σύστημα των ονομάτων εξαφανίστηκε και παρέμεινε μόνο η ονομαστική και η γενική.
  1. Πολλοί αρχαίοι ρηματικοί τύποι εξαφανίστηκαν.
  1. Το αρσενικό και το θηλυκό γένος των ονομάτων συγχωνεύθηκαν σε ένα ενιαίο γένος utrum – ονόματα με άρθρο en (en-ord). Το ουδέτερο γένος διατηρήθηκε και ονομάζεται neutrum – ονόματα με άρθρο ett (ett-ord).
  1. Πολλά γερμανικά προθήματα υιοθετήθηκαν και στη σουηδική γλώσσα, π.χ. an-klaga (=κατηγορώ).

 

Νέα σουηδικά

 α) Παλιά (äldre nysvenska), 1526-1732.

Το 1526 ήταν μια ιστορική χρονιά, όταν η Καινή Διαθήκη μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα σουηδικά. Λίγο αργότερα μεταφράστηκε και η Παλαιά Διαθήκη. Ο Gustav Vasa, ο τότε βασιλιάς της Σουηδίας, έδωσε διαταγή να γίνουν 2.000 αντίτυπα της Βίβλου και να δοθούν σε όλες της εκκλησίες της χώρας. Για πρώτη φορά ο λαός της Σουηδίας απέκτησε ένα σημείο αναφοράς στη γλώσσα του.

Την περίοδο αυτή συνεχίζεται η εισροή γερμανικών λέξεων. Μιας και η Σουηδία πολεμά στη Βόρεια Γερμανία, οι λέξεις δάνεια αφορούν πολεμικούς όρους, π.χ. korpral (=δεκανέας), marsch (=εμβατήριο / βηματισμός), soldat (=στρατιώτης).

Προς το τέλος αυτής της περιόδου αρχίζει η γαλλική γλώσσα να ασκεί επιρροή στη σουηδική, π.χ. kusin (=ξάδερφος), parfym (=άρωμα), karamell (=καραμέλα). Πολλές γαλλικές λέξεις έρχονται στη Σουηδία όχι απευθείας, αλλά μέσω των γερμανικών ή των ολλανδικών. Επίσης, Σουηδοί που πηγαίνουν για σπουδές στην Ευρώπη φέρνουν μαζί τους νέες λέξεις. Μέσω των επιστημών μπαίνουν πολλές λέξεις με ελληνική ρίζα στα σουηδικά, π.χ. biologi.

β) Μεταγενέστερα (yngre nysvenska), 1732-1879

To 1686 ψηφίστηκε ένας νέος νόμος στην εκκλησία που έλεγε ότι οι ιερείς έπρεπε να διδάσκουν στα παιδιά να γράφουν και να διαβάζουν. Αυτό οδήγησε σε μια τεράστια εξάπλωση της γλώσσας και η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου ήταν πολύ μεγάλη. Το 1732 θεωρείται η αφετηρία των μεταγενέστερων νέων σουηδικών. Τότε κυκλοφορεί η πρώτη εβδομαδιαία εφημερίδα, η «Then Swänska Argus». Οι δημοσιογράφοι γράφουν σε απλούστερη και ευκολότερη γλώσσα και η σουηδική γλώσσα αρχίζει να αποκτά τη δική της ταυτότητα σιγά-σιγά. Επίσης, το 1734 εκδίδεται το πρώτο Σύνταγμα της Σουηδίας (Sweriges rikes lag) που αποτέλεσε πρότυπο για τη νομική γλώσσα.

Η Σουηδική Ακαδημία ιδρύθηκε το 1786 και ασχολήθηκε τόσο με τη λογοτεχνία όσο και με τη γλώσσα. Η γαλλική γλώσσα συνεχίζει να δανείζει λέξεις στα σουηδικά, ειδικά λέξεις που έχουν να κάνουν με την τάξη των ευγενών garderob (=ντουλάπα), aktör, (=ηθοποιός), applådera (=χειροκροτώ). Από το 1800 αρχίζει και πάλι η γερμανική γλώσσα να δανείζει λέξεις, επιστημονικούς και τεχνικούς όρους ως επί το πλείστον.

γ) Σύγχρονα σουηδικά / nusvenska, 1879- σήμερα

Η ημερομηνία που θεωρείται ως αφετηρία της σύγχρονης σουηδικής γλώσσας είναι το 1879. Τότε εκδόθηκε το πρώτο μυθιστόρημα του August Strindberg »Röda rummet» (Το κόκκινο δωμάτιο). Ο μοντέρνος και δυναμικός για την εποχή τρόπος έκφρασης του Strinberg αποτέλεσε πρότυπο για την επόμενη γενιά συγγραφέων και δημοσιογράφων.

Η γλώσσα η οποία επηρεάζει τα σουηδικά – ειδικά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο είναι τα αγγλικά. Ειδικά τα τελευταία χρόνια μέσω των υπολογιστών, του κινηματογράφου, της μουσικής πολλές αγγλικές λέξεις υιοθετούνται στα σουηδικά.

Το 1907 πραγματοποιήθηκε μια μεταρρύθμιση σχετική με την ορθογραφία και το 1939 εκδόθηκε το εγχειρίδιο »Riktig svenska» (Σωστά σουηδικά).

Το 1944 ιδρύθηκε μια Επιτροπή για τη σουηδική γλώσσα (Nämnden för svensk språkvård) που αργότερα (2007) μετονομάστηκε σε Συμβούλιο για τη Γλώσσα (Språkrådet). Στις εκδόσεις του περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα «Skrivregler» (Κανόνες για τη γραπτή γλώσσα), Handbok i svenska som andraspråk (Εγχειρίδιο διδασκαλίας των σουηδικών ως «δεύτερη γλώσσα»).

Τέλος, το 2009 ψηφίστηκε νόμος που μεταξύ άλλων ορίζει τη σουηδική ως επίσημη γλώσσα του κράτους.

Από τη Σουηδική Γραμματική στα Ελληνικά, Helena Kotsakidis, Eva Lancing,  Anette Nordgren – Εκδόσεις Perugia.