ΜΑΤΡΙΟΣΚΑ


Η Ματριόσκα είναι μια παραδοσιακή ξύλινη κούκλα, γνωστή στην Ελλάδα και ως Μπαμπούσκα. Η ιστορία της αρχίζει στα τέλη του 19ου αιώνα όταν ο διάσημος μαικήνας Ρώσος έμπορος Μάμοντωφ λαμβάνει ένα δώρο από το ιαπωνικό νησί Χονσού.

Επρόκειτο για μία ξύλινη συναρμολογούμενη φιγούρα του γέρου Φουκουρούμα, η οποία είχε ένα μυστικό: έκρυβε μέσα της όλη του την οικογένεια! Το παιχνίδι αυτό άρεσε τόσο, ώστε η σύζυγος του Μάμοντωφ αποφάσισε να φτιάξει μία παρόμοια κούκλα αντικαθιστώντας τον γέροντα με μια νέα κοπέλα, ντυμένη με το παραδοσιακό ρώσικο φόρεμα και τη μαντήλα. Λίγο αργότερα, ο γλύπτης Βασίλι Ζβιόζντοτσκιν φτιάχνει στο εργαστήριο παιχνιδιών «Διαπαιδαγώγηση των Παίδων» του Μάμοντωφ μια ξύλινη παχουλή κούκλα, η οποία έκρυβε μέσα της άλλες εφτά παρόμοιες αλλά μικρότερου μεγέθους κούκλες! Κατόπιν, ο Σεργκέι Μαλιούτιν, διάσημος εικονογράφος παιδικών βιβλίων, ζωγραφίζει την πρώτη αυθεντική Ματριόσκα, χοντρούλα και γελαστή, ντυμένη με την παραδοσιακή ρωσική φορεσιά, να κρατά στο χέρι της έναν μαύρο κόκορα.

Η μικρότερη κούκλα κρατούσε ένα δρεπάνι και η αμέσως πιο μικρή ένα καρβέλι ψωμί. Αυτή η όμορφη και «εργατική οικογένεια» είχεκαι έναν αδελφό, ο οποίος ήταν και αυτός χαμογελαστός και ντυμένος μεπαραδοσιακό ρωσικό πουκάμισο. Η πιο μικρή κούκλα ήταν μονοκόμματηκαι παρίστανε ένα φασκιωμένο μωρό (που αργότερα ονομάστηκε«σπόρος»). Όταν η Μάμοντοβα την παρουσίασε στους φίλους της K οικογένειας, που μαζεύτηκαν για το συνηθισμένο σαββατιάτικο τσάι (k στο εξοχικό τους, ένας προσκεκλημένος της αναφώνησε μόλις την είδε:«Τι ομορφούλα! Κοιτάξτε πόσο μοιάζει της Ματριόνας μας!». Η Ματριόναήταν η χωριατοπούλα που εργαζόταν στο σπίτι των Μάμοντωφ και έτσι η κούκλα βαφτίστηκε με το υποκοριστικό του ονόματός της «Ματριόσκα». Λίγο αργότερα, η πρώτη Ματριόσκα εκτίθετο στη Διεθνή Έκθεση στο Παρίσι, όπου και βραβεύτηκε με αργυρό μετάλλιο. Ένα χρόνο αργότερα παρουσιάστηκε στην πασίγνωστη Εμπορική έκθεση της Λειψίας. Στις αρχές του 20ου αιώνα ξεκίνησε και η μαζική εξαγωγή της κούκλας στο εξωτερικό. Τον πρώτο καιρό οι κούκλες ήταν χειροποίητες και ακριβές.

Αργότερα η θεματολογία της επεκτάθηκε, διατηρώντας όμως ευλαβικά την έκπληξη που έκρυβε μέσα της. Σχεδιάστηκαν Ματριόσκες για εκπαιδευτικούς σκοπούς, εμπνευσμένες από ρώσικα παραμύθια, «νύφες και γαμπροί» που κρύβουν μέσα τους όλους τους συγγενείς. Για την 100η επέτειο από τη γεννηση του Νικολάι Γκόγκολ δημιουργήθηκε η Ματριόσκα που έχει μέσα της όλους τους ήρωες του δράματος «Επιθεωρητής». Το 1912, στην εκατονταετή επέτειο της νίκης του ρωσικού στρατού κατά του πολυάριθμου στρατού του Ναπολέοντα, σχεδιάστηκαν οι Ματριόσκες «Κουτούζοφ» και «Ναπολέων», οι οποίες έκρυβαν μικρότερες φιγούρες που απεικόνιζαν τα μέλη των επιτελείων τους και των στρατιωτικών συμβούλων.
Στις αρχές του 20ου αιώνα η Ματριόσκα κουβαλούσε μέσα της 5 έως 8 κούκλες, ενώ σήμερα ξεπερνά και τις 24. Απεικονίζει τον Λένιν, τον Στάλιν, τον Κορμπατσόφ, τον Πούτιν, προέδρους των ΗΠΑ, διάσημους καλλιτέχνες και μπουκαλάκια για αρώματα, λάμπες μέχρι και τσάντες φέρουν τη μορφή της ματριόσκα και θεωρείται το κατεξοχήν ρωσικό αναμνηστικό δώρο.

Από το ρωσικό αναγνωστικό «да!», Εκδόσεις Perugia